Forsagan
Hartnær öld er liðin frá því farið var að tala um nauðsyn tónlistarhúss í Reykjavík en fyrsta tónlistarhúsið á Íslandi, Hljómskálinn í Reykjavík, var reist árið 1923 og leysti þá úr brýnni þörf. Á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar kom fram tillaga um að ráðist yrði í byggingu menningarhallar sem hýsti a.m.k. tvo tónleikasali en ekki varð af framkvæmdum.
Áratugina á eftir voru uppi ýmis áform um byggingu tónlistarhúss og lágu m.a. drög að aðaluppdrætti fyrir eftir arkitektasamkeppni á níunda áratugnum en það var ekki fyrr en á tíunda áratug síðustu aldar þegar málið komst á dagskrá stjórnmálaafla sem skriður komst á áform um byggingu tónlistarhúss.
Landsfundur Sjálfstæðisflokks ályktaði um málið 1993 og Reykjavíkurlistinn var með það á stefnuskrá fyrir kosningar 1994. Í verkefnaáætlun menntamálaráðuneytis árið 1996 var boðað að ákvörðun um byggingu tónlistarhúss yrði tekin á kjörtímabilinu og árið 1997 mælti ráðherraskipuð nefnd með byggingu tónlistarhúss í Reykjavík og nefndi þrjá staðsetningarkosti, þar af tvo í tengslum við ráðstefnumiðstöð. Sama ár skilaði breskur sérfræðingur Reykjavíkurborg tillögum um staðsetningu tónlistarhúss við Reykjavíkurhöfn. Nefnd samgönguráðherra um byggingu ráðstefnumiðstöðvar skilaði einnig sínum niðurstöðum árið 1998 og lagði til að hún yrði reist í tengslum við tónlistarhús í miðborginni.
Ríki og borg taka af skarið
Í ársbyrjun 1999 tilkynna ríki og borg að þau muni í sameiningu beita sér fyrir byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar í miðborg Reykjavíkur en nánari staðsetning lá þá ekki fyrir. Hafði þá verið skipuð nefnd á vegum ríkis og borgar undir forsæti Ólafs B. Thors sem hafði það meginverkefni að undirbúa samkomulag aðila um fjármögnun og framkvæmdatilhögun. Ári seinna var samþykkt tillaga um afmörkun lóðar fyrir byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss og hótels (TRH) við Austurbakka Reykjavíkurhafnar. Í framhaldinu var efnt til hugmyndasamkeppni um skipulag lóðarinnar og næsta nágrennis og voru úrslit kynnt í ársbyrjun 2002.
Samningur ríkis og borgar um byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar var undirritaður formlega í apríl árið 2002 við athöfn í Háskólabíói af Geir H. Haarde, þáverandi fjármálaráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, þáverandi borgarstjóra, Sturlu Böðvarssyni samgönguráðherra og Tómasi Inga Olrich, þáverandi menntamálaráðherra. Í samningnum var m.a. kveðið á um að um einkaframkvæmd væri að ræða, en í því felst að einkaaðili annast jafnt hönnun, byggingu, fjármögnun og rekstur mannvirkjanna. Einnig var þar kveðið á um byggingu alþjóðlegs hótels sem reist yrði og rekið af sama aðila.
Í framhaldinu stofnuðu ríki og borg einkahlutafélagið Austurhöfn-TR, til að hrinda þessu umfangsmikla verkefni í framkvæmd. Í fyrstu stjórn voru valin Ólafur B. Thors formaður, Helga Jónsdóttir, fulltrúi borgarinnar, Svanhildur Konráðsdóttir, fulltrúi borgarinnar, Pétur J. Eiríksson, fulltrúi borgarinnar, Þórhallur Arason, fulltrúi ríkisins, Pétur Ásgeirsson, fulltrúi ríkisins, og Þór Sigfússon, fulltrúi ríkisins. Jafnframt var Stefán Hermannsson, fyrrverandi borgarverkfræðingur, ráðinn framkvæmdastjóri Austurhafnar-TR.